Vereniging Sport en Gemeenten » Terugblik VSG Congres 2026

Grenzen (ver)leggen, hoe doe je dat als gemeente?

Een bomvolle zaal bij Dekker Zoetermeer vormde woensdag 23 september het decor voor het VSG-congres. Een paar honderd deelnemers kwamen bijeen rond een vraag die gedurende de dag steeds in verschillende gedaanten terugkeerde: hoe kan sport meer betekenen in een samenleving die verandert en hoe krijgen gemeenten dat vertaald naar beleid en praktijk?

De zoektocht daarnaar begon al in de openingssessie met burgemeester en VSG-voorzitter Michel Bezuijen en wethouder Jordy Boerboom, bevraagd door dagvoorzitter Bianca van Elp. Onder het thema ‘Grenzen verleggen’ ging het over de positie van sport op de politieke agenda. Bezuijen stelde dat sport daar nog te weinig op staat. In Zoetermeer speelt bovendien de vergrijzing, terwijl hij zich zorgen maakt over het groeiende aantal kinderen met overgewicht. “Ik schrik ervan hoe vaak kinderen te zwaar zijn”, gaf de burgemeester aan.

Sport én ontmoeting
Boerboom legde de nadruk op gebiedsontwikkeling. Sport en bewegen zouden daarbij niet pas aan het einde moeten worden toegevoegd, maar vanaf het begin moeten worden meegenomen. “Dat is natuurlijk belangrijk om mensen in beweging te krijgen, maar ook om ontmoeting te faciliteren en bij te dragen aan fysiek en mentaal welzijn. Met plezier in plaats van een focus op prestatie”, benadrukte de wethouder.

Ook accommodaties kwamen aan de orde. Bezuijen pleitte ervoor sportvoorzieningen vaker multifunctioneel te gebruiken: zowel om te sporten als een plek waar mensen elkaar in de wijk ontmoeten. Boerboom gaf als voorbeeld een Zoetermeerse voetbalvereniging waar de gemeente uiteindelijk de regie naar zich toetrok toen vereniging en omgeving er na jaren niet uitkwamen. De accommodatie wordt straks breder gebruikt, bijvoorbeeld door ook een bridgevereniging onderdak te bieden. Een vraag uit de zaal was hoe je voorkomt dat zo’n ingreep een precedent wordt. Boerboom wees op de lange voorgeschiedenis van dit specifieke dossier, die zeker geen maatstaf is.

Nieuwe tools
Daarna verschoof de aandacht naar data en dan vooral data als basis voor beleid. Het nieuwe online dashboard VitIndex werd gelanceerd, dat openbare gegevens over sport, bewegen, gezondheid en brede welvaart op lokaal niveau bundelt. De introductie van deze nieuwe tool, een initiatief van het Mulier Instituut ins samenwerking met VSG, zorgde eerst voor enige hilariteit, omdat niet meteen duidelijk was wat er werd gepresenteerd. Het nut en de mogelijkheden van de VitIndex werden het publiek echter snel duidelijk. Nathan Geurink van het Mulier Instituut lichtte toe dat gemeenten onder meer op wijkniveau kunnen bekijken hoe zij ervoor staan en hoe cijfers zich verhouden tot andere gemeenten.

Ook toegankelijkheid was een thema in Zoetermeer. Lieke Vloet, programmamanager Inclusie & Gezondheid bij NOC*NSF, presenteerde een gratis zelfscan waarmee gemeenten, verenigingen en andere aanbieders kunnen nagaan hoe toegankelijk hun accommodatie is voor mensen met een visuele, auditieve of lichamelijke handicap. De scan laat verbeterpunten zien, van het verplaatsen van een pinautomaat tot het verbreden van deuropeningen of een aangepaste wc.

Minne Dolstra, directeur-bestuurder van Thialf, vertelde over de bijzondere olympische rol van Heerenveen in 2030. Frankrijk organiseert de Spelen, maar het langebaanschaatsen vindt plaats in Thialf. Zijn kennis van de Franse taal heeft ongetwijfeld een steentje bijgedragen toen Heerenveen in 2024 een Franse delegatie langskwam om te onderzoeken of Thialf geschikt was. Tegelijk ziet hij kansen om de aandacht voor de Spelen breder te benutten, met programma’s rond gezondheid, schaatsen, skeeleren en fietsen.

Behoefte aan houvast
Keynote-spreker Niels Hansen keek vervolgens naar een breder maatschappelijk niveau. Deze ‘tijdgeestexpert’ en trendduider stelde dat onzekerheid een belangrijke drijfveer is achter behoeften en gedrag. “Als we onzekerheid ervaren, willen we die controleren. Dat verklaart waarom mensen in onzekere tijden meer behoefte krijgen aan intimiteit, kleinere communities, tradities en houvast. Ook transparantie, feiten en cijfers worden belangrijker, maar vertrouwen vraagt meer dan logica alleen: authenticiteit, empathie en weten waar iemand zijn wortels heeft spelen eveneens een rol.”

Voor sport ziet Hansen daarin verschillende kansen. “Sport kan mensen samenbrengen, maar samen sporten is niet automatisch hetzelfde als verbinding. Daarbij wees hij bijvoorbeeld op de behoefte aan escapisme: even ontsnappen aan de stroom van prikkels en zorgen. Sport kan daarin voorzien, maar ook ruimte voor lummelen en loslaten op een sportvereniging kan mensen aanspreken die niet in de eerste plaats voor sport komen.”

Meerdere factoren
In de middag werd die brede blik doorgezet in verschillende parallelle sessies over onderwerpen als kansengelijkheid, fusies en verhuftering in de sport. In de sessie van Willem de Boer van de HAN stond de betaalbaarheid van sport centraal. Uit onderzoek onder ruim tweeduizend Nederlanders blijkt dat financiële drempels voor een deel van de bevolking belangrijk zijn, maar zelden op zichzelf staan. Negen van de tien mensen die een financiële drempel ervaren, melden ook andere belemmeringen. „Financiën is één, maar je bent er dan nog niet. Tijd, gezondheid, sociale omgeving, ervaren vaardigheden en het gevoel geaccepteerd te worden kunnen eveneens een rol spelen”, noemde De Boer.

In een andere sessie liet BMC met een GEO-tool zien hoe de RIVM-vuistregels voor bewegen kunnen worden vertaald naar kaarten waarop onder meer beweegruimte, speelplekken, beweeggroen en sportlocaties zichtbaar worden. De discussie maakte duidelijk dat normen niet overal hetzelfde kunnen worden toegepast. “Een norm zomaar overal opplakken, heeft geen zin”, zei BMC-adviseur Zedgar Veldhuizen. “Juist het combineren van kaartlagen kan gemeenten helpen om sport en bewegen eerder onderdeel te maken van ruimtelijke keuzes.”

Die gedachte vormde de rode draad van het congres: sportbeleid staat niet op zichzelf. Van gebiedsontwikkeling en gezondheid tot toegankelijkheid, data en sociale omgeving; steeds ging het om de vraag hoe sport onderdeel kan worden van bredere gemeentelijke keuzes. Het dagprogramma werd afgesloten met een column van oud-olympiër Cees Vervoorn en de keynote ‘Durf anders te kijken’ van Bianca van Elp. In haar verhaal liet zij zien dat grenzen verleggen begint bij anders durven kijken: naar onze aannames, onze mogelijkheden en naar wat er ontstaat wanneer we buiten de vertrouwde kaders stappen.

Van veld tot vitaliteit

Op donderdag 24 september stond de tweede congresdag in het teken van excursies. Na een gezamenlijk ontbijt bij Dekker Zoetermeer en een inleidende sessie van Remco Hoekman van het Mulier Instituut, konden deelnemers kiezen uit twee excursieprogramma’s: Aanbod voor iedereen en Duurzame en toegankelijke sportaccommodaties.

Hoekman trapte de dag af met de vraag hoe gemeenten sportaccommodaties en sportaanbod met elkaar kunnen verbinden. Onder de titel Van veld tot vitaliteit liet hij zien dat een investering in een sportveld, hal of openbare ruimte niet vanzelf leidt tot meer sportdeelname. Ook programmering, toegankelijkheid en de behoeften van inwoners spelen een belangrijke rol. Juist de combinatie van aanbod, infrastructuur en de lokale behoefte kan ervoor zorgen dat voorzieningen daadwerkelijk tot leven komen.

Kijken naar de praktijk

Daarna gingen de deelnemers op pad in Zoetermeer. In het programma Aanbod voor iedereen stonden verschillende voorbeelden centraal waarin sport en bewegen worden verbonden met bredere maatschappelijke opgaven. Bij het BRAVO!-traject kregen deelnemers inzicht in de manier waarop Zoetermeer sport, bewegen, welzijn en preventie samenbrengt om 55-plussers gezond, vitaal en zelfstandig ouder te laten worden. De samenwerking tussen gemeente, zorg- en welzijnspartners laat zien hoe sport kan bijdragen aan gezondheid, participatie en zelfredzaamheid. Bij Beweegpark Noord Aa stond de openbare ruimte centraal. Het gratis toegankelijke beweegpark biedt mogelijkheden voor jong en oud en wordt dagelijks gebruikt door individuele sporters, groepen en mensen met een fysieke beperking. Ook vrijwilligers spelen een belangrijke rol bij het onderhoud en de uitstraling van het park. Een ander praktijkvoorbeeld was Sport en Defensie maken weerbaar. Middelbare scholieren uit Zoetermeer worden tijdens een gezamenlijke dag van gemeente, scholen en Defensie fysiek en mentaal uitgedaagd. Sportieve opdrachten en Defensie-oefeningen zijn daarbij gericht op onder meer samenwerking, doorzettingsvermogen en weerbaarheid.

Duurzaam en toegankelijk

Deelnemers aan het tweede programma bekeken juist verschillende sportaccommodaties en technische oplossingen. Bij Zwembad De Watergeus ging het over duurzaamheid en exploitatie. Het multifunctionele zwembad in het Van Tuyllpark combineert verschillende vormen van zwem- en recreatieaanbod met aandacht voor natuur en ontmoeting. Ook het accupakket van voetbalvereniging DSO kwam aan bod. Met een groot accupakket kan de vereniging de opbrengst van de zonnepanelen beter benutten. Daarmee wordt een concreet voorbeeld zichtbaar van hoe sportverenigingen kunnen omgaan met energieopwekking en -gebruik.

De excursie naar Gymworld liet vervolgens zien hoe een moderne, multifunctionele sportaccommodatie verschillende sportaanbieders en gebruikers kan samenbrengen. De accommodatie biedt ruimte aan onder meer turnen, dans, freerunnen en trampolinespringen en wordt wekelijks door honderden sporters gebruikt. Het gasloze gebouw en de goede bereikbaarheid met het openbaar vervoer waren eveneens onderdeel van het bezoek. Met de excursies werd de verbinding gelegd tussen de thema’s van het congres en de praktijk. Waar de eerste congresdag vooral ruimte bood voor debat, inspiratie en nieuwe inzichten, kregen deelnemers op de tweede dag de kans om met eigen ogen te zien hoe gemeenten sport en bewegen kunnen verbinden aan gezondheid, maatschappelijke opgaven, duurzaamheid en de inrichting van de leefomgeving.

Zo kwam het thema ‘Grenzen (ver)leggen’ ook op de tweede dag concreet tot leven: niet alleen door anders naar sportbeleid te kijken, maar vooral door te ontdekken hoe ideeën in de praktijk vorm kunnen krijgen.